Publikacje

Postępy deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w Polsce

W 76 powiatach opieka rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka jest regułą, a instytucjonalna – wyjątkiem. W 6 z nich: konińskim, leskim, leszczyńskim, pułtuskim, staszowskim i włoszczowskim w ogóle nie umieszcza się dzieci w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Nadal jednak są w Polsce powiaty, w których zmiany zachodzą powoli – takie wnioski płyną z raportu „Postępy deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej”, przygotowanego przez WiseEuropa, Fundację Przyjaciółka i Koalicję na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej.

Od paru lat obserwujemy powolny, ale coraz większy udział rodzinnych form opieki w sprawowaniu pieczy zastępczej. Zgodnie z raportem „Postępy deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej” w połowie 2017 r. blisko 75 tys. dzieci wychowywało się w pieczy zastępczej, z czego 78 proc. (58441) w pieczy rodzinnej, a 22 proc. (16399 osób) w instytucjonalnej. W tym samym czasie funkcjonowało w Polsce 24439 rodzin zastępczych spokrewnionych (65% ogółu), 11460 rodzin zastępczych niezawodowych (30%), 1300 zawodowych rodzin zastępczych, 523 rodziny zastępcze zawodowe pełniące funkcję pogotowia rodzinnego, 244 rodziny zastępcze zawodowe specjalistyczne oraz 553 rodzinne domy dziecka.

Liczba dzieci w pieczy zastępczej a liczba ludności w województwie, I poł. 2017.

Raport analizuje przyczyny umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej. Zgodnie z badaniami WiseEuropa, Fundacji Przyjaciółka i Koalicji na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej było to przede wszystkim uzależnienie rodziców – 41,7% przypadków, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych – 28,1% i przemoc w rodzinie – 3,8%. Takie czynniki, jak nieodpowiednie warunki mieszkaniowe – 0,3%, ubóstwo – 0,1% czy bezrobocie – 0,038%, nie stanowiły przesłanek do odebrania dziecka rodzicom biologicznym.

Przyczyny umieszczania dzieci w pieczy zastępczej, I poł. 2017.

Publikacja zawiera również rekomendacje dot. deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej, wśród których wymieniono stworzenie warunków dla lepszej współpracy wszystkich uczestników systemu wsparcia dziecka i rodziny, powstanie kompleksowego mechanizmu wsparcia rodziców zastępczych oraz usprawnienie systemu usamodzielnienia z pieczy zastępczej, w szczególności w odniesieniu do dzieci niepełnosprawnych.

Wsparciem dla powiatów we wprowadzaniu zmian w systemie pieczy zastępczej do 2020 r. będzie narzędzie analizujące dane w obszarze pieczy zastępczej, przygotowane przez WiseEuropa, Fundację Przyjaciółka i Koalicję na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej. Dzięki narzędziu badawczemu, powiaty uzyskają informacje o kosztach i sposobach wprowadzania zmian w systemie pieczy zastępczej. Aplikacja ułatwi też samodzielne przygotowanie strategii powiatowych, umożliwia również ewaluację i ocenę efektywności przeprowadzonych działań czy pokazanie rentowności ekonomicznej i społecznej procesu deinstytucjonalizacji.

Projekt „Stworzenie i wdrożenie narzędzia badawczego służącego weryfikacji procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w powiatach”, realizowany był od 1 października 2016 r. do 31 maja 2018 r. przez partnerstwo trzech organizacji pozarządowych: WiseEuropa, Fundację Przyjaciółka i Koalicję na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej. Projekt jest dofinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój.