Współczesne państwo nie może być tylko zarządcą bieżących problemów – musi stać się architektem zmian. Tymczasem centrum rządu w Polsce nie pełni dziś roli strategicznego lidera transformacji. W analizach WiseEuropa pt. Zdolność państwa do zarządzania transformacją” czytamy, że „centrum rządu nie stało się trwałym ‘mózgiem strategicznym’ państwa, zdolnym do kształtowania i koordynowania polityk przekrojowych”.
Działania ad hoc zamiast strategii
Prezes Rady Ministrów koordynuje politykę państwa, jednak w praktyce jego działania są często zależne od stylu zarządzania konkretnego premiera, układu politycznego i bieżącej sytuacji. Komitety – jak Komitet Stały Rady Ministrów – koncentrują się na ostatecznych szczegółach legislacyjnych, nie zaś na strategicznym modelowaniu polityk publicznych. Zespół Programowania Prac Rządu, który mógłby stanowić punkt wstępnej analizy strategicznej, weryfikację merytoryczną przeprowadza uznaniowo, ad hoc, czasami z elementami analizy, ale nie analizy strategicznej i pogłębionej. Efektem jest brak platformy do wspólnego definiowania celów i tworzenia synergii między resortami.
Administracja zakleszczona w myśleniu prawnym
Jak podkreśla autor analizy, Michał Wierzbowski, Starszy Ekspert i Doradca WiseEuropa, „bez zmiany kultury pracy administracji oraz stworzenia mechanizmów współpracy horyzontalnej, centrum rządu nie będzie w stanie skutecznie odpowiadać na złożone wyzwania XXI wieku”. Rząd wciąż działa według „paradygmatu legislacyjnego”, koncentrując się na procesach prawnych, a nie na zintegrowanym planowaniu długofalowym. To powoduje, że nawet najbardziej złożone problemy – takie jak transformacja energetyczna – są analizowane w resortowych silosach, bez całościowego ujęcia.
Decyzje bez solidnego zaplecza analitycznego
Co więcej, brakuje stałego mechanizmu integrowania analiz strategicznych z podejmowaniem decyzji politycznych. W Polsce, jak czytamy w raporcie, „analizy trendów przyszłości trafiają do centrum władzy incydentalnie, głównie za sprawą zewnętrznych raportów lub doraźnych zleceń”. Bez solidnego zaplecza foresightowego, decyzje strategiczne przypominają „patchwork”, a nie przemyślaną wizję rozwoju kraju.
Potrzebna reforma – instytucjonalna i kulturowa
Jeśli Polska ma skutecznie zarządzać transformacją społeczną, klimatyczną i gospodarczą, konieczna jest reforma centrum rządu – nie tylko instytucjonalna, ale i kulturowa. Państwo potrzebuje silnego lidera, który będzie w stanie myśleć systemowo, reagować elastycznie i budować trwałe strategie oparte na wiedzy, danych i dialogu społecznym.
