Transformacja regionów węglowych w Polsce to jedno z najważniejszych wyzwań społeczno-gospodarczych nadchodzących lat. Jak wskazują Krzysztof Bocian i dr Maciej Bukowski, autorzy analizy pt. „Polska Strefa Inwestycji. Preferencje podatkowe w transformacji regionów węglowych w Polsce”, Polska Strefa Inwestycji (PSI) może odegrać ważną rolę jako narzędzie wsparcia inwestycyjnego i tworzenia nowych miejsc pracy.
Analiza jest częścią raportu pt. „Zielone Finanse w Polsce 2025”, przygotowanego przez United Nations Global Compact Network Poland, we współpracy z Instytutem Odpowiedzialnych Finansów.
Od SSE do PSI – ewolucja instrumentu wsparcia
Polska Strefa Inwestycji to rozwinięcie idei Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE), działających w Polsce od 1994 roku. W 2018 roku mechanizm został rozszerzony na całe terytorium kraju, umożliwiając inwestorom uzyskiwanie ulg podatkowych niezależnie od lokalizacji. PSI wspiera przedsiębiorstwa przemysłowe i technologiczne, oferując zwolnienia z podatku CIT i PIT jako formę regionalnej pomocy publicznej.
Preferencje podatkowe – elastyczne i efektywne
Zwolnienia podatkowe w ramach PSI/SSE stanowią relatywnie tani, a jednocześnie skuteczny instrument pobudzania inwestycji i rozwoju lokalnego. W 2022 roku kosztowały budżet 3,5 mld zł (wartość ulg podatkowych związanych z działalnością SSE/PSI), co stanowiło 0,11% PKB. PSI/SSE wspierają strategiczne cele – m.in. rozwój regionów słabiej rozwiniętych, tworzenie miejsc pracy i realizację polityki klimatycznej. Krzysztof Bocian i Maciej Bukowski podkreślają, że „ich znaczenie należy oceniać nie tylko w kategoriach bezpośrednich kosztów fiskalnych, ale także w kontekście ich wpływu na rozwój gospodarczy i możliwości realizowania unijnych celów środowiskowych, w tym redukcji emisji gazów cieplarnianych.”
Inwestycje i miejsca pracy w regionach węglowych
Przykłady Katowickiej i Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej pokazują, że ten mechanizm skutecznie przyciąga inwestycje. W ciągu dwóch dekad wartość łącznych inwestycji w SSE/PSI wzrosła prawie dziesięciokrotnie – z 17,5 mld zł w 2003 roku do 167,6 mld zł w 2023 roku. Inwestycje te nie były równomiernie rozłożone między wszystkie strefy, ale mamy bardzo dobre przykłady z regionów węglowych, które muszą dywersyfikować gospodarkę i zmniejszyć zależność od górnictwa. Najwięcej inwestycji trafiło na Śląsk – do Wałbrzyskiej Strefy Ekonomicznej (38,3 mld zł) i Katowickiej Strefy Ekonomicznej (29,3 mld zł). Zachęty podatkowe w SSE/PSI motywują polskie firmy do inwestowania, a także przyciągają zagraniczny kapitał, wspietając lokalne rynki pracy. Najwięcej nowych miejsc pracy powstało w Katowickiej Strefie Ekonomicznej, gdzie zatrudnionych jest łącznie 70,1 tys. osób (18,2% wszystkich pracujących w SSE), w tym 43,4 tys. na nowo utworzonych stanowiskach. W Wałbrzyskiej Strefie Ekonomicznej zatrudnienie wynosi 60,9 tys. osób (15,8%), z czego 47,6 tys. to nowe miejsca pracy.
Łyżka dziegdziu w beczce miodu
Pomimo korzyści z ogólnego mechanizmu PSI/SSE, instrument ten może mieć ograniczoną skuteczność w procesie transformacji stricte regionów węglowych bez dodatkowych działań wspierających. Niezbędne wsparcie musi wykraczać poza ramy ulg podatkowych i obejmować kompleksowe strategie rozwoju regionalnego, m.in.:
- stworzenie długoterminowego planu dla sprawiedliwej i zrównoważonej transformacji regionów, który uwzględnia potencjalnych inwestorów oraz potrzeby społeczności lokalnych,
- wsparcie w pozyskiwaniu funduszy unijnych i krajowych na rewitalizację terenów pogórniczych oraz rozwój infrastruktury,
- działania stymulujące rozwój lokalnej przedsiębiorczości, która może uzupełnić ofertę dużych inwestorów przyciąganych przez PSI.
„Polska Strefa Inwestycji może zatem stanowić skuteczne narzędzie, wspierające sprawiedliwą transformację gospodarczą region, Jednakże potencjał może być w pełni wykorzystany tylko przy równoczesnym wdrożeniu długofalowej, sprawiedliwej strategii rozwoju regionalnego – opartej na synergii inwestycji, innowacji i zaadresowaniu lokalnych potrzeb społecznych”, podsumowują autorzy analizy.
***
Raport „Zielone finanse w Polsce 2025” przedstawia nowe trendy w zrównoważonych finansach, wynikające m.in. ze zmian w prawie. Premiera dookumentu odbyła się 3 czerwca 2025 r. podczas Europejskiego Kongresu Finansowego w Sopocie.
Raport został przygotowany przez United Nations Global Compact Network Poland, we współpracy z Instytutem Odpowiedzialnych Finansów. Partnerem raportu jest Związek Banków Polskich.
Zapraszamy do zapoznania się z treścią analizy WiseEuropa oraz całego raportu pod linkiem.
