Zimny prysznic
Zacznę od podzielenia się dwoma osobistymi doświadczeniami. W sektorze pozarządowym, a konkretnie w niezależnym warszawskim think tanku WiseEuropa, pracuję od 2022 r. Kiedy dwa lata temu zostałam zaproszona jako gość do biznesowego podcastu „Marketing z Ludzką Twarzą” (autorstwa Andrzeja Wierzchonia)¹, byłam nastawiona na opowiedzenie słuchaczom historii o wymiernych korzyściach ze współpracy między think tankami a biznesem – strategicznych czy finansowych.
Już sam początek rozmowy mnie zaskoczył, gdyż musiałam wyjaśnić przede wszystkim – na prostych definicjach i przykładach – czym są think tanki, dlaczego w ogóle ich działalność ma być dla kogokolwiek ważna. Podobne zderzenie moich idealistycznych wyobrażeń z rzeczywistością przeżyłam podczas Kongresu GREENPACT, organizowanego przez Krajową Izbę Gospodarczą – jak bardzo język trzeciego sektora różni się od tego, którym na co dzień posługują inni interesariusze. Mówiąc o tym samym, często używamy różnych pojęć i argumentacji kompletnie niezrozumiałej dla drugiej strony. Dlatego też w tytule tego tekstu stawiam pytanie: po co komu think tanki?
Kto pyta, nie błądzi
Mam ten przywilej, że – poszukując odpowiedzi – mogę się powołać na wnioski z wyjątkowego w skali Polski badania, które współrealizowałam w ubiegłym roku. Wraz z zespołem mojej organizacji po raz pierwszy w Polsce sprawdziliśmy, a następnie opisaliśmy w raporcie, co różne grupy krajowych interesariuszy wiedzą o think tankach, jak postrzegają ich rolę społeczną oraz gdzie wskazują mocne strony tego typu organizacji².
Ponieważ brakuje jasnych granic definicyjnych think tanków, najpierw przywołam fragment wymienionego wyżej raportu wskazujący, kim albo czym jesteśmy.
Think tanki koncentrują się na działaniach analityczno-badawczych i upowszechniają zdobytą wiedzę, a poprzez swoją pracę wspierają podejmowanie racjonalnych, opartych na danych decyzji – zarówno w administracji publicznej, jak i biznesie (Majewska & Szyller, 2025, s. 10).
Ujmując to jeszcze prościej, think tanki to instytucje eksperckie dostarczające informacjie, które pomagają podejmować właściwe decyzje.
Respondenci naszego badania opisali wiele możliwych, pozytywnych aspektów działania think tanków. Moim zdaniem najważniejsze jest jednak to wskazanie: około ośmiu na dziesięciu badanych (80–83%) podkreśla, że niezależne i eksperckie podejście ma szansę zyskać szczególną wartość wobec globalnych wyzwań, kryzysów społeczno-gospodarczych oraz narastającej polaryzacji politycznej. Oparta na wiedzy działalność think tanków stanowi impuls do merytorycznej dyskusji i może stać się przeciwwagą dla skrajnych narracji (Majewska & Szyller, 2025, s. 7). Innymi słowy, think tanki wspierają poszukiwanie rozwiązań dla najbardziej palących problemów współczesnych krajów i społeczeństw. W dostarczanych przez nas danych, raportach w otwartym dostępie czy wystąpieniach eksperckich można znaleźć rekomendacje do lepszego stanowienia prawa, obrony praw człowieka i wartości demokratycznych czy argumenty do przeciwstawiania się skrajnościom i dezinformacji.
Czarno na białym
To jednak tylko teoria, którą łatwo można by skontrować stwierdzeniem, że… jest tylko teorią. Jednakże rzeczywistość dostarcza dowody na bardzo istotne i sensowne korzystanie interesariuszy z
pracy think tanków. Poniżej przywołuję trzy efekty pracy WiseEuropa. Świadomie skupiam się na tematach niekoniecznie gorących, z pierwszych stron gazet, ale na tych, które z perspektywy budowania odporności społecznej, podnoszenia poziomu wiedzy i inspiracji do podejmowania działań – zarówno przez decydentów, jak i obywateli – wydały mi się szczególnie ważne.
- Po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej wojny z Ukrainą, przygotowaliśmy – we współpracy z interdyscyplinarnym gronem trzydziestu ekspertów – ogólnodostępny raport pt. Gościnna Polska 2022+, skupiony na przygotowaniu Polski do integracji przybywających do naszego kraju cudzoziemców. Wnioski z tego dokumentu zostały wykorzystane w wystąpieniu Rzecznika Praw Obywatelskich Marcina Wiącka do Premiera Mateusza Morawieckiego (wrzesień 2022 r.), poświęconym mieszkalnictwu. Między innymi w oparciu o nasz raport RPO wskazywał, że „uchodźcom tym z pewnością, w nieodległej perspektywie, stworzyć trzeba będzie odpowiednie warunki do bezpiecznego i godnego zamieszkiwania (a nie tylko zakwaterowania) na terenie Polski. Wymagało to będzie, jak się wydaje, stworzenia systemowych rozwiązań i pomocy czy też stosownego wsparcia ze strony państwa dla samorządów i innych podmiotów w realizacji tego zadania”³.
- Apelujemy o sprawiedliwą transformację regionów węglowych w Polsce. Wskazujemy, że chociaż górnictwo w naszym kraju jest nieopłacalne, a wykorzystanie paliw kopalnych ma negatywny wpływ na klimat, nie można tak po prostu zamykać kopalń i pozostawiać ludzi samym sobie. W debacie publicznej podkreślamy, że państwo musi skutecznie zatroszczyć się o przyszłość regionów i ich mieszkańców – co jest zauważane i doceniane także przez stronę związkową. „Kluczowe jest zminimalizowanie negatywnych skutków społecznych zamykania kopalń poprzez zapewnienie górnikom i pracownikom okołogórniczym nowych perspektyw zatrudnienia i zabezpieczenia ich bytu. Utrata pracy w kopalni często wiąże się z kryzysem tożsamości zawodowej. Dlatego ważne są programy wsparcia psychospołecznego, obejmujące dostęp do doradców psychologicznych i grup wsparcia, terapie pomagające w adaptacji do nowego życia oraz inicjatywy integrujące rodziny górnicze. One muszą być jednak uzupełnieniem tego, co najważniejsze: tworzenia nowych miejsc pracy poza branżą i przygotowywania górników do podejmowania pracy poza nią” (fragment z wywiadu dla Tysol.pl, oficjalnego portalu Tygodnika Solidarność)⁴.
- Przykład z kategorii, która sprawia mi szczególną satysfakcję – czyli kiedy nasza think-tankowa działalność trafia pod strzechy, dając obywatelom narzędzia do weryfikacji faktów i mitów. Nasze raporty dotyczące konkurencyjności krajowego przemysłu posłużyły internetowej grupie społecznościowej do przygotowania edukacyjnej analizy polityczno-ekonomiczneja wydatkowania środków z Unijnego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (EU ETS) w Polsce⁵.
Wisienka na torcie
W świecie, w którym jest coraz mniej czasu na weryfikację informacji i wyraźnie widać pogoń za sensacją oraz walkę o popularność, think tanki stanowią rzetelne źródło wiedzy. Czy debata publiczna mogłaby funkcjonować bez działalności think tanków? Mogłaby, ale to właśnie tego typu organizacje podnoszą jej jakość. Dostępne dla wszystkich analizy i rekomendacje think tanków – oparte na danych – pozwalają lepiej rozumieć otaczającą rzeczywistość oraz prognozować przyszłość.
***
¹ Z całością nagrania odcinka podcastu z cyklu „Marketing z Ludzką Twarzą”, poświęconego think tankom, można się zapoznać m.in. tutaj: (Kliknij).
² Raport z badania – Majewska, M., & Szyller., K. (2025). Burza mózgów. Teraźniejszość i przyszłość sektora think tanków w Polsce. WiseEuropa – jest do pobrania po kliknięciu na przycisk poniżej.
³ Całość wystąpienia RPO można przeczytać tutaj: (Kliknij).
⁴ Wywiad można przeczytać tutaj: (Kliknij).
⁵ Analizę, wraz z odwołaniem do wyników prac WiseEuropa można przeczytać tutaj: (Kliknij).
***
Tekst powstał w ramach prac uczestników Szkoły Reprezentacji i Partycypacji OFOP-u, która jest dofinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027. Po raz pierwszy został opublikowany na stronie internetowej OFOP-u .
