„Think tanki odgrywają ważną rolę w kształtowaniu debaty publicznej i wspieraniu procesów decyzyjnych w Polsce. Niniejszy raport powstał w oparciu o wyniki badania, którego celem było przyjrzenie się funkcjonowaniu tych podmiotów w naszym kraju. Wierzymy, że nasze opracowanie stanowi istotny głos w dyskusji o teraźniejszości i przyszłości sektora oraz zachętę do prowadzenia kolejnych, pogłębionych analiz”, podkreślają autorki raportu WiseEuropa, Małgorzata Majewska i Karolina Szyller.
W raporcie omawiamy najważniejsze cechy, wyzwania i potrzeby polskich think tanków. Podejmujemy także próbę prognozy rozwoju sektora w perspektywie najbliższych pięciu lat. Analizujemy kwestie dotyczące realizowanych projektów, zasad etycznych, a także źródeł i mechanizmów finansowania.
Badanie i raport zostały przygotowane przez zespół ekspercki think tanku WiseEuropa oraz agencji badawczej SW Research. Publikacja zawiera również komentarze przedstawicieli sektora i jego interesariuszy odnoszące się do wybranych zagadnień.
Poniżej przedstawiamy cztery wnioski z raportu, które naszym zdaniem zasługują na szczególną uwagę:
1. Think tank to ośrodek ekspercki w służbie publicznej.
Choć trudno sformułować jedną, uniwersalną definicję think tanku, można wskazać zestaw istotnych cech charakteryzujących tego typu podmioty. Przede wszystkim wyróżnia je eksperckość – szeroka i pogłębiona wiedza w określonych dziedzinach – oraz prowadzenie działalności opartej na danych i dowodach naukowych. Dla 83% respondentów badania ważna jest także misyjność, rozumiana jako działanie na rzecz dobra publicznego. Think tanki opracowują raporty, diagnozy i rekomendacje wspierające procesy decyzyjne, w tym kształtowanie polityk publicznych i strategii. Wykazują się przy tym nieszablonowym myśleniem, trafną diagnozą problemów i zdolnością reagowania na zmieniające się realia polityczne i społeczne.
2. Sektorowi brakuje stabilnego i przewidywalnego finansowania.
Dostępność i stabilność źródeł finansowania stanowi jedno z najważniejszych, najczęściej dyskutowanych i budzących emocje wyzwań, przed którymi stoją polskie think tanki. Podmioty te mierzą się z brakiem rozwiązań systemowych, zapewniających środki finansowe w perspektywie długofalowej – co ułatwiłoby think tankom wdrażanie strategii rozwojowych, zachowanie ciągłości w prowadzeniu projektów badawczych oraz konkurowanie na rynku pracy o najlepszych ekspertów w swoich dziedzinach.
Obecnie dominują trzy źródła finansowania think tanków: fundusze publiczne krajowe, w tym granty rządowe (najczęściej wskazywane), a także – ex aequo – fundusze europejskie oraz wsparcie pozyskiwane od fundacji krajowych i międzynarodowych. Wyraźnie zaznacza się jednak przekonanie, że w perspektywie najbliższych pięciu lat nastąpi istotna zmiana w tym układzie. Respondenci prognozują wzrost znaczenia finansowania ze strony biznesu oraz środków europejskich, przy jednoczesnym spadku udziału krajowych środków publicznych.
Na podkreślenie zasługuje ogólna refleksja z badania: rosnąca rola relacji między think tankami a biznesem. Aż połowa ankietowanych uważa, że w perspektywie najbliższych pięciu lat nastąpi intensyfikacja współpracy w tym obszarze. Z jednej strony może się to przyczynić do stabilizacji i zwiększenia odporności całego sektora, z drugiej – będzie wymagało od think tanków dostosowania i rozwoju ich oferty programowej.
3. Skomplikowana sytuacja geopolityczna i społeczna „sprzymierzeńcem” rozwoju think tanków.
Do kluczowych zadań, dzięki którym think tanki już dziś są wpływowe lub będą wywierać wpływ w ciągu najbliższych pięciu lat, należą: dostarczanie rzetelnych danych, tworzenie raportów i innych publikacji, opracowywanie prognoz politycznych oraz społeczno-gospodarczych, a także udzielanie komentarzy eksperckich podczas wydarzeń i w mediach. Według respondentów badania, oddziaływania think tanków nie należy rozpatrywać wyłącznie w kategorii kształtowania polityk krajowych i międzynarodowych. Think tanki inspirują również tematy debaty publicznej oraz wpływają na jej jakość.
Rosnąca złożoność problemów gospodarczych i społecznych, a także nowe wyzwania legislacyjne mogą zwiększyć zapotrzebowanie na wsparcie analityczne think tanków. Około ośmiu na dziesięciu badanych (80–83%) podkreśla, że niezależne i eksperckie podejście ma szansę zyskać szczególną wartość wobec globalnych wyzwań, kryzysów społeczno-gospodarczych oraz narastającej polaryzacji politycznej. Oparta na wiedzy działalność think tanków stanowi impuls do merytorycznej dyskusji i może stać się przeciwwagą dla skrajnych narracji.
4. Dialog z otoczeniem i wspólne działania sektora mogą być receptą na sukces.
Nie tylko brak stabilnego finansowania stanowi istotną barierę rozwojową. Badani interesariusze podkreślali, że w Polsce brakuje kultury współpracy z think tankami, a świadomość potencjalnych korzyści z niej płynących jest ograniczona. Wskazuje to na potrzebę intensyfikacji dialogu think tanków z otoczeniem oraz dalszej profesjonalizacji w zakresie komunikacji i budowania relacji z partnerami. Jednocześnie konieczne jest posiadanie przez think tanki jasno zdefiniowanej oferty, precyzyjnie określającej zakres usług i wsparcia, jakie mogą zapewnić.
Wyniki badania pokazują także, że istotne jest zacieśnianie współpracy w obrębie sektora i budowanie koalicji, co pozwala wzmocnić pozycję think tanków oraz uczynić ich głos bardziej słyszalnym w debacie publicznej.
Zapraszamy do lektury pełnego opracowania wyników, analiz i komentarzy w kolejnych rozdziałach raportu.
***
WiseEuropa składa serdecznie podziękowania Partnerom merytorycznym raportu, think tankom (w kolejności alfabetycznej) Instytut Boyma, Instytut Nowej Europy, Instytut Poznański, Obserwatorium Bezpieczeństwa oraz The Opportunity Institute for Foreign Affairs. Bardzo dziękujemy także wszystkim Osobom, Instytucjom, Firmom i Organizacjom, które przyczyniły się do powstania naszego opracowania.
