Think tank WiseEuropa przedstawił stanowisko w konsultacjach publicznych projektu „Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.”, przygotowanego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Udział w konsultacjach był dla nas okazją do ponownego zabrania głosu w najważniejszych kwestiach związanych z przyszłym kierunkiem rozwoju kraju. Poniżej wskazujemy trzy kluczowe punkty naszego stanowiska.
- Wzmocnienie polityki przemysłowej i wsparcia publicznego w dekarbonizacji przemysłu
Rekomendujemy:
- rozszerzenie podejścia z horyzontalnego na bardziej sektorowe, w szczególności dla branż strategicznych i energochłonnych,
- wskazanie w Strategii potrzeby wykorzystania zarówno instrumentów podażowych jak i popytowych, zwłaszcza zielonych zamówień publicznych, jako narzędzia wspierającego transformację przemysłową,
- uwzględnienie odniesienie do europejskich i międzynarodowych przykładów sektorowych polityk przemysłowych jako punktu odniesienia dla kierunków działań Polski.
Strategia trafnie wskazuje wyzwania związane z wysoką energochłonnością przemysłu oraz potrzebę aktywnego udziału państwa w procesie dekarbonizacji. Należy jednak przypomnieć, że po transformacji gospodarczej Polska prowadziła głównie horyzontalną politykę przemysłową – skupioną na ogólnych warunkach działania firm, a nie na rozwoju konkretnych sektorów. Takie podejście sprzyjało dywersyfikacji przemysłu i ograniczało zależność od pojedynczych branż („championów”). Było to szczególnie korzystne w czasie globalnych kryzysów, np. w przypadku problemów europejskiego sektora motoryzacyjnego w krajach takich jak Niemcy, Czechy czy Słowacja.
Obecnie jednak, wobec rosnącej regionalizacji produkcji, skracania łańcuchów dostaw i narastającego protekcjonizmu, konieczne jest przejście do bardziej sektorowego i strategicznego modelu polityki przemysłowej – zgodnego z trendami w państwach rozwiniętych. Przykładem są unijne i krajowe inicjatywy dla branż motoryzacyjnej, półprzewodników czy stalowej.
Podobne podejście powinna przyjąć Polska, definiując kluczowe sektory strategiczne, w tym przemysły energochłonne – stalowy, chemiczny, cementowy, szklarski i papierniczy – które mierzą się z wysokimi kosztami energii i potrzebą inwestycji w dekarbonizację.
W strategii adekwatnie określono, że transformacja tych branż nie będzie możliwa bez wsparcia publicznego. Warto jednak doprecyzować, że powinno ono obejmować zarówno instrumenty podażowe, jak i popytowe. O ile dotacje, ulgi czy mechanizmy osłonowe pomagają chronić przedsiębiorstwa, to równie istotne są narzędzia stymulujące popyt – np. zamówienia publiczne na niskoemisyjne produkty.
Uwzględnienie kryteriów klimatycznych w zamówieniach publicznych – np. minimalnych progów udziału materiałów produkowanych technologiami niskoemisyjnymi (takimi jak „zielona stal”) w dużych inwestycjach infrastrukturalnych – może stworzyć stabilny rynek zbytu i zachęcić firmy do inwestycji w dekarbonizację. W ten sposób zamówienia publiczne staną się strategicznym narzędziem polityki przemysłowej, łączącym cele klimatyczne i gospodarcze.
Nasz apel o mądrą Politykę Przemysłową Polski został podkreślony w oficjalnym raporcie Ministerstwa Rozwoju i Technologii pt. Monitorowanie realizacji celów zrównoważonego rozwoju w Polsce. Informacja wg stanu na koniec 2024 r. (opublikowany we wrześniu 2025 roku, do pobrania ze strony Ministerstwa, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/monitoring-realizacji-agendy-2030).
Już wkrótce będziemy też prowadzić debatę o dekarbonizacji przemysłu w ramach Kongresu GREENPACT 2025 przez Krajową Izbę Gospodarczą. Zapraszamy do rejestracji na wydarzenie: https://greenpact.pl/pl/
- Wdrożenie instrumentów wspierających konkurencyjność przemysłu w procesie transformacji zero- i niskoemisyjnej
Rekomendujemy:
- uzupełnienie zapisów Strategii o kompleksowy zestaw działań wspierających transformację hutnictwa, obejmujący cały łańcuch wartości, w tym obszary: surowce i recykling, energia, technologie, inwestycje i finansowanie, regulacje oraz handel i otoczenie gospodarcze.
Strategia identyfikuje branżę hutniczą jako jedną z kluczowych dla procesów transformacji zero- i niskoemisyjnej. Jednocześnie zaproponowane instrumenty wsparcia koncentrują się głównie na obszarze energetycznym (efektywność energetyczna, OZE, magazyny energii, wodór), pomijając inne czynniki warunkujące konkurencyjność i zdolność do transformacji tej branży.
Hutnictwo stali jest sektorem o złożonym profilu surowcowym, technologicznym i inwestycyjnym, w którym proces dekarbonizacji wymaga wielowektorowego podejścia. Ujęcie problematyki transformacji hutnictwa wyłącznie w kontekście energetycznym nadmiernie upraszcza rzeczywisty charakter wyzwań sektora. O konkurencyjności branży decydują bowiem również czynniki surowcowe, technologiczne i regulacyjne, których brak w obecnych zapisach Strategii.
Strategia powinna zostać uzupełniona o kompleksowy zestaw działań wspierających transformację hutnictwa, obejmujący cały łańcuch wartości. Wsparcie powinno objąć obszary związane z surowcami i recyklingiem, energią, technologiami, inwestycjami i finansowaniem, a także regulacjami, handlem i otoczeniem gospodarczym.
Więcej na ten temat piszemy w raporcie pt. Przemysł stalowy w politykach publicznych. Działania na rzecz zwiększenia konkurencyjności hutnictwa: https://wise-europa.eu/2025/09/24/przemysl-stalowy-w-politykach-publicznych/
- Włączenie złomu stalowego jako surowca krytycznego do krajowej polityki surowcowej
Rekomendujemy:
- włączenie złomu stalowego do krajowego katalogu surowców krytycznych,
- opracowanie krajowej strategii racjonalnego gospodarowania złomem, obejmującej m.in. rozwój systemu zbiórki, odzysku i przetwarzania złomu oraz mechanizmy wspierające jego wykorzystanie w krajowym przemyśle stalowym,
- powiązanie powyższych działań z polityką przemysłową i energetyczną, zwłaszcza w kontekście dekarbonizacji przemysłu metalurgicznego i rozwoju technologii EAF w hutnictwie.
W Strategii, w Priorytecie 2.5. Transformacja energetyczna, w punkcie dotyczącym wdrażania skutecznej polityki surowcowej, słusznie podkreślono znaczenie zapewnienia bezpieczeństwa surowcowego poprzez dywersyfikację dostaw i rozwój krajowych zdolności odzyskiwania surowców krytycznych. Pominięto jednak jeden z kluczowych surowców wtórnych dla krajowego przemysłu – złom stalowy, który powinien zostać uznany za surowiec krytyczny zarówno w krajowej polityce surowcowej, jak i w kontekście unijnego Critical Raw Materials Act.
Złom stalowy jest podstawowym surowcem w jednej z dwóch dominujących technologii produkcji stali – EAF (Electric Arc Furnace) – i stanowi niezbędny element transformacji sektora hutniczego w kierunku niskoemisyjności. Wykorzystanie złomu w procesach produkcyjnych wspiera również realizację idei gospodarki o obiegu zamkniętym, ograniczając emisje gazów cieplarnianych i zużycie surowców pierwotnych.
Polska eksportuje blisko trzykrotnie więcej złomu, niż wykorzystuje krajowo, odpowiadając za ok. 3% światowego eksportu tego surowca. Rozbudowa krajowych mocy produkcyjnych w technologii EAF i lepsze wykorzystanie krajowych nadwyżek złomu mogłyby zmniejszyć deficyt w handlu stalą nawet o 20–30%, a jednocześnie wzmocnić bezpieczeństwo surowcowe i odporność gospodarki na zakłócenia łańcuchów dostaw.
Aby w pełni wykorzystać potencjał złomu w procesie transformacji przemysłowej, konieczne jest promowanie jego włączenia do krajowego katalogu surowców krytycznych oraz opracowanie krajowej strategii racjonalnego gospodarowania złomem. Powinna ona obejmować rozwój systemu zbiórki, odzysku i przetwarzania złomu, a także mechanizmy wspierające jego wykorzystanie w krajowym przemyśle stalowym. Działania te należy powiązać z polityką przemysłową i energetyczną, w szczególności w kontekście dekarbonizacji przemysłu metalurgicznego i rozwoju technologii EAF w polskim hutnictwie.
Więcej na ten temat mówiliśmy m.in. w ramach działań poświęconych 10-leciu Agendy 2030 w Polsce, realizowanych z UNEP/GRID-Warszawa: https://sdg.gridw.pl/raport/9#polskie-hutnictwo-czeka-na-strategiczny-impuls-wise-europa
***
Zachęcamy do zapoznania się z całością naszego stanowiska, w którym, oprócz kwestii przemysłowych, odnosimy się także do zagadnień wiązanych z systemem emerytalnym, dialogiem państwa z interesariuszami czy wzmacnianiem akceptacji społecznej dla technologii przyjaznych środowisku.
